بآسهروبهرهیى رهوشى ژنان له عی٠ێراق
ئا: شنۆ می٠ێهرپهروهر
![بآسهروبهرهیى رهوشى ژنان له عی٠ێراق]()
ساڵانی٠ێکه چالاکانى ژنان له عی٠ێراق گلهیى و گازنده له چوونه سهریى بآوی٠ێنهى دهستدری٠ێژى کردنه سهر ، دزى و رفاندن و ههروهها تیجارهت و بازرگانى به ژنانهوه دهکهن . ئهم مهسهلهیه بۆته هۆى ئهوهیکه که ژنان و کچان نهوی٠ێرن له مالڕ بچنه دهرهوه .
بآسهروبهرهیى رهوشى ژنان له عی٠ێراق
ئا: شنۆ می٠ێهرپهروهر
سهرهتاى مانگى شوباتى ئهمساڵ ری٠ێکخراوى ژنان بۆ ئاشتى له عی٠ێراق بانگهوازی٠ێکى بڵاوکردهوه و تی٠ێدا داواى یارمهتیی له بیروراى جیهانیى کرد . به پی٠ێى پی٠ێشنیارى حکوومهتى ناوچهیى ، له ناوچه کورد نشینهکانى ئهم وڵاتهدا بهندی٠ێک ( بهندى 7) به یاساى بنهرإتیى (دهستوور) زیاد دهکرآ که بهو پی٠ێیه ئایینى ئیسلام یاسایى و به فهرمیى دهناسرآ . زیاد کردنى ئهم بهنده به یاساى بنهرإهتیى بی٠ێجگه له جیاوازیى و ههڵاواردن و تووند وتیژى بۆ ژنان هیچى دیکهى به دواوه نابآ . به تایبهتى گرووپه نهتهوهیى و سی٠ێکۆلار و نیهاده شارستانیهکان بهرهورإووى مهترسییهکى جیددى دهبنهوه.
ئهم ری٠ێکخراوه خوازیارى یاسایهکى سی٠ێکۆلاره بۆ کوردستان و مافى یهکسان بۆ ههموو گرووپه مرۆییهکان له سهرتاسهرى عی٠ێراق و ، ههروهها خوازیارى کۆتایى هی٠ێنان به پاکتاوى رهگهزیه . له ساڵانى رابردوودا چاودی٠ێره رۆژئاوایى و نوی٠ێنهرانى ری٠ێکخراوه ناحکوومیهکان چهندین جار باسیان لهوه کردووه که له عی٠ێراقدا سهبارهت به ژنان ئاڵووگۆرإی٠ێک رووى نهداوه ، بهڵام له ههڵسهنگاندن و لی٠ێکۆڵینهوهکانیاندا بارودۆخ و وهزعییهتى ژنانى ناوچه کوردنشینهکانى له چاو ژنانى ناوچهکانى دیکهى عی٠ێراق به پی٠ێشکهوتووترن داناوه .
سآ ساڵ لهمهو پی٠ێش کارین مڵدۆخ کارناسى مهسهلهى عی٠ێراق له کۆنفرانسی٠ێکى چاپهمهنیی ئهنجوومهنى ئاسایشدا رهخنهى له ژنانى ئاڵمانى گرت که بۆ چى راپۆرتى راگهیانهکان باس لهو پی٠ێشکهوتن و پی٠ێشڤهچوونانه ناکهن که پاش رووخانى ری٠ێژیمى بهعسهوه هاتۆنه گۆرإآ ."تووند تیژى داگیرکهران و ئهوانى دیکه ناتوانرآ بهراورد بکرآ له گهڵ ئهو کاتهى که دیکتاتۆر سهددام حوسی٠ێن له سهر کار بوو".
بهڵام ری٠ێکخراوهکان لهوانه :"ری٠ێکخراوى ژنان بۆ ئاشتى" له عی٠ێراق به پی٠ێچهوانهوه باس لهم مهسهلهیه دهکا و له سهر ئهو برإوایهیه که عی٠ێراق پی٠ێش رووخانى سهددام حوسی٠ێن له پی٠ێوهندى له گهڵ مافهکانى ژنان باشتر کارى کردووه له چاو زۆربهى وڵاتانى رۆژههڵاتى ناوهراست . له حاڵی٠ێکدا ئهمرإۆ ژنانى عی٠ێراق به هۆى هی٠ێز و دهسهڵاتى گرووپه بناژوآخوازهکان که له راستیدا ئهم داگیرکارییه بۆته هۆى بههی٠ێز بوونى ئهوان ، دهبآ له ژیانى خۆیان بترسن . پی٠ێش هی٠ێرشى ئهمریکا و هاوپهیمانان له مانگى مارسى ساڵى 2003 ى زایینى و له ئاکامدا ئازاد بوونى عی٠ێراق ، ژنانى عی٠ێراقى زۆر له مافه تاکه کهسیهکانى خۆیان وهدهسته٠ێناوه و له راستیدا بارودۆخیان گهرإاوهتهوه بۆ بارودۆخى 14 یۆلى ساڵى1958 . لهو رۆژهدا له ری٠ێگاى کوودهتایهکى نیزامییهوه کۆتایى به حکوومهتى عهبدولکهریم قاسم هات که دهوڵهتى بریتانیا پشتیوانى لی٠ێدهکرد . کاتی٠ێک که ری٠ێژیمى نوآ هاته سهر کار ، ژنان ئهو دهرفهتهیان پی٠ێدرا که وهک ئۆستادى زانکۆ ، پزیشک و..... له ههموو بواره کۆمهڵاتیهکانى دیکه کار بکهن . ئهوان پۆستى بهرزى حکوومهتى له وهزارهتخانهکان وهرگرتووه و له دهزگاى قهزایى وهک قازى و دادوهر سهرقاڵى کارن ، تهنانهت له زهمانى حکوومهتى بهعسیشدا ئهم مافه وهرنهگیرا
، سهرهرإاى ئهوهیکه ژنان له عی٠ێراقدا بهرپرسى منداڵ و بنهماڵه بوون ، بهڵام کارى خۆیان ههر له دهست نهدا .
برإیارنامهى 137 :
پاش هی٠ێرشى ئهمریکا بۆ عی٠ێراق و بههی٠ێز بوونى بزووتنهوه ئیسلامییهکان ، وهزعییهتى ژنان بهرهو خراپى رۆیشت و کۆسپ و لهمپهرى زۆر هاته سهر ری٠ێگایان . ئیمان رۆبى پورإۆفیسۆرى دهروونناس له زانکۆى فلووجه له مانگى دیسامبرى ساڵى 2006ى زایینى له بهرامبهر ههواڵنی٠ێران له چاوپی٠ێکهوتنی٠ێکى چاپهمهنیدا ، سهرنجى کارین مولودۆخى بۆ ئهو خاڵه گرینگه راکی٠ێشا که ئهنجوومهنى حکوومهتى کاتیى ئهو کات له عی٠ێراق که له لایهن ئهمریکاوه هاته سهر کار ، به دانانى برإیارى 137له مانگى دی٠ێسامبهرى ساڵى 2003ى زاینییدا یاساکانى بنهماڵه که له حکوومهتى سهددامیشدا ئاڵووگۆرإى به سهر دانههاتبوو ، ههڵوهشاندهوه و یاساى ئیسلامى هی٠ێنایه یاساى بنهرإهتیى وڵاتهوه . یاساى پی٠ێشووى بنهماڵه یاساى تهڵاق و جیابوونهوهى ژن و می٠ێردى له خۆ دهگرت و پاری٠ێزگارى له ژنان له بهرامبهر به شوودانى زۆرهملیى دهکرد. ههر چهند که ئهم برإیاره (137) له ساڵى دووههزار و چوار له نی٠ێو نهدهچوو ، باسى تاکهکهسیى وهک : یاساى تهڵاق و ئیزدواجى ژنان دهکهوته دهستى ری٠ێکخراو و نیهاده مهزههبى و ئاینییهکان و ئیتر هیچ دادگایهکى بنهماڵهیى بهم مهسهله و بابهتانه راناگا .
له باشوورى عی٠ێراق که له ژی٠ێر دهسهڵاتى شی٠ێعهکاندایه و ههروهها له ناوچه سوننییهکانیش باسى گهرإانهوه بۆ ئهم برإیاره و له بهر چاوگرتنى یاساى بنهماڵه له راستاى ئیسلام و دهستوورى ئیسلامیدا به شی٠ێوهیهکى جیددى دهچی٠ێته پی٠ێش . ههروهها یاساى بنهرإهتیى نوی٠ێى عی٠ێراق به قازانجى ژنان نییه . یانار موحهممهد چالاکى ژنان و چالاکى بهناوبانگى بوارى مافهکانى مرۆڤى عی٠ێراق به رهخنهوه دهڵآ :"نه تهنیا ئهم یاسا بنهرإیتیه پشتیوانیمان لی٠ێ ناکا، بهڵکوو تهنانهت گارانتى مافهکانیشمان ناکات". ئهو که به رواڵهت به ئازادى و داگیر کردنى عی٠ێراق هیوادار بووه ، ئهمریکا بهوه ئیدانه و مهحکووم دهکا که له پهرهپی٠ێدانى دی٠ێمۆکراسییهکى پلۆرالیستیدا سهرکهتوو نهبووه و دری٠ێژه به قسهکانى دهدا که رهشنووسى یاساى بنهرإهتیى قازانج و بهرژهوهندیى خهڵکى عی٠ێراق دابین ناکات ، بهڵکوو تهنیا تهئیدی٠ێکه له نهتهوه جۆراوجۆرهکان .
به برإواى ئهم چالاکهى مافى مرۆڤ بهندى دوو له یاساى بنهرإتیى دژى ژنانه ، له بهر ئهوهیکه لهم بهندهدا دین و ئاینى ئیسلام وهک ئاینی٠ێکى دهوڵهتى و بنهماى یاسادانانه له عی٠ێراقدا و بهو پی٠ێیه هیچ یاسایهک له عی٠ێراقدا که به پی٠ێچهوانهى بنهما ئیسلامییهکان بآ نابآ دابنرآ .
ساڵانی٠ێکه چالاکانى ژنان له عی٠ێراق گلهیى و گازنده له چوونه سهریى بآوی٠ێنهى دهستدری٠ێژى کردنه سهر ، دزى و رفاندن و ههروهها تیجارهت و بازرگانى به ژنانهوه دهکهن . ئهم مهسهلهیه بۆته هۆى ئهوهیکه که ژنان و کچان نهوی٠ێرن له مالڕ بچنه دهرهوه .
بڵاوکراوهى ئهڵمانى زمانى یۆنگه وی٠ێلت رایگهیاند که له ماوهى ههفتهى رابردوودا له دوو نموونهدا له لایهن هی٠ێزه ئهمنییهتى و هاوپهیمانهکانهوه دهستدری٠ێژى جهستهیى کراوهته سهر ژنان . ری٠ێکخراوى ژنانى عی٠ێراقى بۆ ئاشتى نیگهرانى و نارهزایهتى خۆى سهبارهت به زیاد بوونى قهتڵه نامووسییهکان ، کوشتنى ژنان له لایهن هی٠ێزهکانى پۆلیس له بهر چاوى خهڵکیی ، برإینى ئهندامانى جهسته به گوومانى ئهوهیکه خیانهت به هاوسهرهکهى دهکا ، دهربرإى و ههروهها باس له چوونهسهری دڵتهزی٠ێنى خۆکوژى ژنان لهم وڵاته دهکا و بیروراى گشتیى دهگهرإی٠ێنی٠ێتهوه بۆ ئابڵووقه ئابوورییهکهى ساڵانى نهوهد و کاردانهوه بهژان و دڵتهزی٠ێنهکانى بۆ سهر خهڵکى عی٠ێراق و به تایبهتى ژنان .
ئاواره بآسهرپهناکان :
ژنان و پیاوانى عی٠ێراقى که ناتوانن لهو وهزعییهت و ههلومهرجهدا ئۆقره بگرن ، له وڵات ههڵدی٠ێن و ئاواره و دهربهدهرى وڵاتانى رۆژئاوایى دهبن تا لهوآ پهنا بگرن و له بارودۆخی٠ێکى زۆر دژواردا ژیان تی٠ێپهرإ دهکهن . له ناوهراستى مانگى ژانوییهدا کۆمیسۆنى یاسایى ئهمریکا به سهرۆکایهتى سی٠ێناتۆرى دی٠ێمۆکرات پاتریک لاهى رهخنهى له نهبوون و کهمیى یارمهتیی به پهنابهرانى عی٠ێراقى له ئهمریکادا گرت .خاتوو ئالی٠ێن سایۆری٠ێبرى له وهزارهتى کاروبارى دهرهوهى ئهمریکا رایگهیاند که ئهمریکا له ساڵى 2007دا ناتوانآ زیاتر له بیست میلیۆن دۆلار بۆ یارمهتییه مرۆییهکان له عی٠ێراقدا دیارى بکا . ئهمهش له کاتی٠ێکدایه که رۆژانه سى میلیۆن دۆلار ههروهک رابردوو دهکاته خهرجى هی٠ێزهکانى له عی٠ێراقدا . به پی٠ێى راپۆرتى ئهم خاتوونه ئهمریکا له ساڵى 2003 تا ئی٠ێستا تهنیا 466 کهس له عی٠ێراقییهکانى وهک پهنابهر وهرگرتوه .
به پی٠ێى راپۆرتى کۆمیسیۆنى یارمهتى به پهنابهرانى ری٠ێکخراوى نهتهوهیهکگرتووهکان ، مانگانه نزیکهى سهد ههزار ژن و پیاوى عی٠ێراقى به هۆى چوونهسهرى نائارامییهکان وڵاتهکهیان به جی٠ێى دی٠ێڵن . کی٠ێن باکۆن سهرۆکى ری٠ێکخراوى نی٠ێونهتهوهیى یارمهتى به پهنابهران که ناوهندهکهى له واشنگتۆنه دهڵآ : له ئی٠ێستادا به ههڵاتنى نزیکهى دوو میلیۆن عی٠ێراقى ، ئهم وڵاته دڵتهزی٠ێنترین قهیرانى پهنابهریى له جیهاندا ئهزموون کردووه . لهم ههلومهرجهدا ئهمریکا ئهرکى یارمهتى له سهره ، لهبهر ئهوهیکه تووندوتیژى و ههڵاتن ئاکامى هی٠ێرشه یهک له دوایهکهکانى ئهمریکایه بۆ سهر عی٠ێراق .
سهرچاوه :اخبار روز
2007-05-30 16:46:31
18 ساڵ و 8 مانگ و 10 کاتژمێر و 45 خولهک ، پێش بڵاوکراهوهتهوه
ناوهرۆکی ئهم نووسینه ڕاو تێبینی نووسهره، ماڵپهڕی پ.س.ک هیچ لێی بهرپرسیار نییه
تاگ : ژنان
ژمارهی وتسئاپ 
